Kokcydioza jest jedną z bardziej powszechnych chorób obserwowanych u drobiu. Z jej powodu przemysł drobiarski ponosi wielkie straty, zwłaszcza w produkcji brojlerów drobiu. Kokcydioza objawia się słabnięciem ptaków, bladością grzebieni, biegunką, a czasami występowaniem krwi w odchodach. Stopień śmiertelności może być całkiem wysoki zarówno u kurcząt jak i u dorosłego ptactwa.
PRZYCZYNA KOKCYDIOZY.
Kokcydioza u drobiu może być wywołana przez kilka gatunków kokcydiów (7-11) z rodzaju Eimeria, będącymi jednokomórkowymi pasożytniczymi pierwotniakami. W ciągu swojego cyklu życia, kokcydia występują zarówno wewnątrz organizmu gospodarza jak i poza nim. W skomplikowanym rozwoju pasożyta wyróżnić można kilka faz, z czego czynnikiem powodującym rozprzestrzenianie się choroby są tzw. oocysty. Wydostają się one z organizmu ptaka wraz z jego odchodami. Najpierw są nieaktywne. Jednakże pod wpływem odpowiednich warunków tj: wilgotności i temperatury, po 1- 2 dniach przekształcają się w oocysty zdolne do infekowania kolejnych ptaków. Po połknięciu, z oocyst w jelicie ptaków wydostają się formy atakujące komórki jelitowe. Tam też następują ich wielokrotne podziały oraz atak kolejnych sąsiednich komórek jelita. Ostatecznie po wielu przekształceniach form, kokcydia ponownie tworzą oocysty nawet w ilości tysięcy, które wydostają się z jelita żywiciela wraz z jego odchodami, zarażając kolejne osobniki. Taki cykl powtarza się wiele razy, wzmagając chorobę w stadzie. Dlatego też hodowanie drobiu w niehigienicznych warunkach sanitarnych oraz w zatłoczeniu, może być przyczyną pojawiania się i szerzenia infekcji.
ROZPRZESTRZENIANIE SIĘ INFEKCJI.
W normalnej sytuacji, niewielka ilość oocyst obecnych w odchodach, nie wywołuje choroby. Choroba rozprzestrzenia się wtedy, kiedy ptaki zjadają materiał zanieczyszczony odchodami chorych ptaków, czyli poprzez ściółkę, pokarm, wodę. Oocysty mogą przetrwać w ściółce wiele miesięcy. Tym sposobem, infekcja hodowli może pojawiać się z roku na rok. Oocysty są niszczone przez: środki dezynfekcyjne (tj ALDECOC XD), mróz, skrajną suszę i wysoką temperaturę.
Na siłę infekcji wpływ ma kilka czynników:
• ilość zjedzonych oocyst- im więcej oocyst, tym ostrzejsza forma choroby,
• szczep kokcydiów- różne szczepy charakteryzują się różną patogennością,
• czynniki środowiskowe- wpływ na przetrwanie oocyst,
• miejsce rozwoju w organizmie żywiciela- kokcydia rozwijające się w powierzchniowych częściach ciała są mniej groźne od tych rozwijających się głębiej,
• wiek ptaka- młode są generalnie bardziej wrażliwe,
• stan odżywienia drobiu- gorzej karmione ptaki są bardziej wrażliwe na wystąpienie choroby.
Kokcydioza częściej występuje podczas ciepłych miesięcy (maj- wrzesień), aniżeli w zimniejszych miesiącach (październik – kwiecień).
Jeśli ptaki mają kontakt z chorobą, ale w niskim natężeniu, mogą stopniowo stawać się odporne. Odporność na jeden z gatunków kokcydiów nie daje jednak ochrony przed innym gatunkiem.
OBJAWY.
Zainfekowane ptaki wykazują osłabienie, są bardzo blade i tracą kondycję. Pióra stają się nastroszone, skrzydła słabe, a odnóża suche i blade. Ptaki skupiają się wokół siebie, przestają żerować. Pojawia się biegunka, a nawet krew w odchodach. Największą ilość krwi obserwuje się w piątym lub szóstym dniu po zarażeniu, a w ósmym lub dziewiątym dniu albo następuje śmierć albo ptak zaczyna zdrowieć. Największa śmiertelność obserwowana jest pomiędzy czwartym a szóstym dniem. Śmierć następuje niespodziewanie, z powodu utraty krwi. Objawy choroby mogą jeszcze wtedy nie być jasne i oczywiste.
Wyniki badań po śmierci ptaków, mogą się różnić w zależności od typu kokcydiów, które wywołały chorobę. Podczas sekcji zwłok można zaobserwować: białe smugi lub plamy w górnej części jelita, nabrzmienie i wypełnienie jelita krwią, czerwonawe plamy, zapalenie lub martwica tkanek dolnej części jelita cienkiego.
Objawy kokcydiozy mogą być mylone z takimi chorobami jak: wągrzyca, salmonelloza, martwicze zapalenie jelit. Pewną diagnozę można jednak postawić jedynie po badaniach laboratoryjnych, w wyniku obserwacji mikroskopowych wymazu ze ścian jelita padłych ptaków.
KONTROLA KOKCYDIOZY.
• przeprowadzać dezynfekcję kurnika preparatem ALDECOC XD
• dodawać leki przeciw kokcydiom do karmy w celu zmniejszenia wysokiego poziomu infekcji,
• kurczaki, karmę i wodę trzymać z dala od odchodów,
• grzędy oraz gniazda zainstalować nad rusztem z siatki, jeżeli jest to technicznie możliwe,
• naczynia na wodę nie umieszczać bezpośrednio na podłodze, aby wyeliminować nagromadzenie mokrych odchodów, które mogą być roznoszone przez ptaki, a co przyczynia się do rozprzestrzeniania choroby,
• ściółkę utrzymywać suchą, co pewien czas „mieszać”, usuwać mokre fragmenty ściółki i wymieniać je na suche,
• unikać tłoku wśród ptactwa, utrzymywać dobrą wentylację pomieszczeń,
• w przypadku pojawienia się choroby, natychmiast rozpocząć leczenie.